Socrates đã đưa ra một nhận định sâu sắc và căn bản về bản chất của giảng dạy khi so sánh nghệ thuật giảng dạy với nghề bà đỡ đã có từ lâu đời: “Cũng giống như bà đỡ giúp cho bà mẹ sinh con, người thầy giúp cho tâm trí [của học sinh] tự tìm ra ý tưởng, kiến thức, và sự hiểu biết“. Khái niệm cơ bản ở đây là: giảng dạy là một nghệ thuật có vai trò giúp đỡ khiêm tốn mà thôi.
Người thầy không sản xuất ra kiến thức hay nhồi nhét những tư tưởng vào tâm trí trống rỗng và thụ động của học sinh. Chính người học, chứ không phải người dạy, mới là người sản xuất đóng vai chính trong sự sản xuất kiến thức và ý tưởng.
Người xưa đã phân biệt những kỹ năng của y sĩ và nông gia với kỹ năng của người thợ đóng giày hay thợ xây nhà. Aristotle gọi nghề thuốc và nghề nông là những nghệ thuật hợp tác, bởi vì những nghề này phụ với thiên nhiên để đạt đến những kết quả mà thiên nhiên có thể tạo ra. Giày dép và nhà cửa không thể thành hình được nếu không có bàn tay của con người; nhưng cơ thể con người vẫn đạt được sự khỏe mạnh mà không cần đến y sĩ, cây cỏ và thú vật vẫn lớn được mà không cần có bàn tay của nông gia. Tay nghề của y sĩ và của nông gia chỉ giúp cho sức khỏe và sự tăng trưởng được chắc chắn và đều đặn mà thôi.
Giảng dạy, giống như làm ruộng và chữa bệnh, là một nghệ thuật hợp tác giúp cho thiên nhiên làm những điều “tự nhiên,” và khi có sự hợp tác này thì kết quả sẽ tốt đẹp hơn. Chúng ta đã học được nhiều điều mà không có thầy nào dạy hết. Có những cá nhân kiệt xuất đã có được sự hiểu biết sâu rộng mà chỉ được đi học rất ít, nhờ sự tự học. Nhưng đối với đa số chúng ta, tiến trình học sẽ chắc chắn hơn, bớt nhọc nhằn hơn nếu được người thầy giúp đỡ. Sự hướng dẫn có phương pháp của thầy cô giúp cho việc học của ta – nhấn mạnh là của ta và do ta – dễ dàng và có hiệu quả hơn.
Nghệ thuật giảng dạy – Mortimer J. Adler | Ảnh: Katerina Holmes – Pexels
Giảng dạy có một khía cạnh căn bản nhưng lại không nằm trong hai nghệ thuật hợp tác thuận theo với bản chất của thiên nhiên. Đó là, giảng dạy luôn luôn liên quan đến một mối quan hệ giữa tâm trí của hai người. Thầy cô không chỉ là một quyền sách biết nói, một cái máy ghi và phát âm vô hồn, truyền tải thông tin đến một khán giả vô danh nào đó. Người thầy đối thoại với học sinh của mình. Cuộc đối thoại này khác xa một “cuộc nói chuyện,” vì phần lớn những gì được giảng dạy là những điều được truyền đi một cách vô thức trong cuộc trao đổi giữa thầy và trò. Ta có thể có kiến thức từ bách khoa từ điển, từ những băng ghi âm, từ những chương trình truyền hình, nhưng không có được thành tố vô hình này, một thành tố luôn luôn hiện hữu trong mối quan hệ tốt đẹp giữa thầy và trò.
Đây là mối liên hệ hai chiều. Thầy trao và trò nhận sự giúp đỡ và hướng dẫn. Người đi học được gọi là “học trò” vì chấp nhận và đi theo “học khoa” do người thầy đề ra để rèn luyện tâm trí của mình. Điều này chẳng phải là một sự quy phục thụ động trước một quyền uy độc đoán, mà là sự chủ động thu nhận của người học trò về những điều hướng dẫn do người thầy đề ra. Một người học trò giỏi xem vai trò của người thầy cũng giống như vai trò của cha mẹ, là phương tiện để đi tới sự trưởng thành và độc lập của chính mình. Một người học trò ngỗ nghịch, từ khước sự giúp đỡ của người thầy, là tự làm hại lấy mình và làm phí phạm đi thời giờ học tập.
Nói một cách giản dị và theo nghĩa rộng nhất, người thầy chỉ cho học trò cách phân biệt, đánh giá, phán đoán, và nhận thức được đâu là sự thực. Người thầy không áp đặt một khối những tư tưởng hay giáo điều cứng nhắc và bắt học trò phải học thuộc lòng. Người thầy dạy cho học sinh của mình biết cách học và suy nghĩ do chính mình. Người thầy khuyến khích chứ không ngăn chặn những đáp ứng thông minh và có tính cách phê phán của học sinh.
Sự đáp ứng trước những điều hướng dẫn của người thầy và sự phát triển tâm trí của học trò chính là phần thưởng thích đáng duy nhất cho công sức yêu thương của người thầy. Giảng dạy là một nghệ thuật hợp tác và một thiên chức cao cả, được hiến dâng để làm tốt cho người. Đó là một hành vi cực kỳ độ lượng. Thánh Augustine gọi đó là hành động của lòng nhân đức vĩ đại nhất.
Giới thiệu đôi chút về Mortimer J. Adler
Mortimer J. Adler (1902 – 2001)
Mortimer J. Adler (1902 – 2001) tại Manhattan. Ông là là một nhà triết học, nhà giáo dục, nhà bách khoa và tác giả nổi tiếng người Mỹ. Ông sống lâu dài ở Thành phố New York, Chicago, San Francisco và San Mateo, California. Ông giảng dạy tại Đại học Columbia và Đại học Chicago, từng là chủ tịch Hội đồng biên tập Encyclopædia Britannica , và thành lập Viện Nghiên cứu Triết học của riêng mình.
Adler cũng là người phát minh ra “Ý TƯỞNG MỚI” vô cùng nổi tiếng và thành lập trung tâm nghiên cứu những ý tưởng vĩ đại.
Sách của Mortimer J. Adler
Dialectic
The Nature of Judicial Proof: An Inquiry into the Logical, Legal, and Empirical Aspects of the Law of Evidence (with Jerome Michael)
Diagrammatics (with Maude Phelps Hutchins)
Crime, Law and Social Science (with Jerome Michael)
Art and Prudence: A Study in Practical Philosophy (1937)
What Man Has Made of Man: A Study of the Consequences of Platonism and Positivism in Psychology (1937)[41]
Thomas and the Gentiles (1938)
The Philosophy and Science of Man: A Collection of Texts as a Foundation for Ethics and Politics (1940)
How to Read a Book: The Art of Getting a Liberal Education (1940)
A Dialectic of Morals: Towards the Foundations of Political Philosophy (1941)
“How to Mark a Book”. The Saturday Review of Literature.
How to Think About War and Peace (1944)
The Revolution in Education (1944, with Milton Mayer)
The Idea of Freedom: A Dialectical Examination of the Idea of Freedom, 1, Doubleday, 1958.
The Capitalist Manifesto (1958, with Louis O. Kelso)
The New Capitalists: A Proposal to Free Economic Growth from the Slavery of Savings
Mortimer J. Adler cùng Charles Van Doren viết cuốn sách đã xuất bản tại Việt Nam: Phương Pháp Đọc Sách Hiệu Quả (How to Read a Book) bán chạy nhiều thế kỷ. Bạn có thể đặt mua cuốn này tại: Tiki
